Η 10η και τελευταία μέρα (Κυριακή 25/11) του 48ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης

Τελευταία μέρα του Φεστιβάλ και τι να πρωτοδιαλέξεις απ’ όσα δε πρόλαβες / δεν επέλεξες κάποια από τις προηγούμενες μέρες, αλλά άκουσες ότι δεν πρέπει να χάσεις – και είναι τόσα / ήθελες να δεις αλλά δεν βρήκες εισιτήριο ή είχες επιλέξει κάτι άλλο για εκείνη την ώρα.

Αρχή με μια παλαιότερη ταινία του Νίκου Γραμματικού «Κλειστή στροφή»¨(85’, 1991) και για τη συνέχεια «Limbo» του John Sayles (127’, 1999), μια ταινία με στοιχεία θρίλερ στην παγωμένη Αλάσκα και τον μικρόκοσμο χρεοκοπημένων ψαράδων, μελλοντικών επενδυτών τουριστικής ανάπτυξης, λαθρεμπόρων ναρκωτικών αλλά και απλών «καθημερινών» ανθρώπων με τα δικά τους προβλήματα.

Τα «Σκόρπια σύννεφα» του Mikio Naruse (107’, 1967) που ακολούθησαν μας χάρισαν καθαρή κινηματογράφηση, ωραία φωτογραφία, λεπτότητα αισθημάτων, και άφησαν αυτή την επίγευση της «Ερωτικής επιθυμίας» του Wog Kar Wai μέσα από τη σχέση μιας νεαρής χήρας με το άτομο που προκάλεσε το θάνατο του συζύγου της σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα.

Και αν το «Σκόρπια σύννεφα» παρουσιάζουν την αδυναμία του έρωτα να βρει οδό έκφρασης, η επόμενη ταινία «Lianna» του John Sayles (113’, 1983) παρουσιάζει με αρκετή σαφήνεια και τολμηρότητα την αλλαγή σεξουαλικού προσανατολισμού της ηρωΐδας -  το όνομα στον τίτλο – της ταινίας που αποφασίζει να εγκαταλείψει σύζυγο και δύο παιδιά για χάρη μιας άλλης γυναίκας. Θαρραλέα κινηματογράφιση, καλές ερμηνείες, σωστή απόδοση της ατμόσφαιρας, καθαρός ανεξάρτητος κινηματογράφος – ματιά στη αναζήτηση σεξουαλικής (και όχι μόνο) ταυτότητας μιας νεαρής γυναίκας.

Αν η μέρα είχε δύο Sayles, δεν μπορούσε παρά να έχει και δύο Naruse, και αναφέρομαι στην ταινία «Όταν μια γυναίκα ανεβαίνει τη σκάλα», (110’, 1960) που περιγράφει την καθημερινότητα του μικρόκοσμου ενός μαγαζιού με γκέϊσες  - με σκηνές που μας φέρνουν στο νου αντίστοιχες από τα δικά μας «Κόκκινα φανάρια» του Γεωργιάδη (γυρισμένη λίγα χρόνια μετά, το 1963) -  και την κεντρική ηρωΐδα να έρχεται αντιμέτωπη με απανωτά χτυπήματα και προβλήματα δικά της αλλά και όσων την περιβάλλουν, διαθέτοντας ωστόσο μεγάλα ψυχικά αποθέματα. Πολύ ωραίο ασπρόμαυρο, σωστές λήψεις τόσο στα εσωτερικά, όσο και στα λίγα εξωτερικά γυρίσματα, καλές ερμηνείες και πάνω απ’ όλα τα χωρίς τέλος ανθρώπινα βάσανα και η συνεχής ψυχική δοκιμασία του να μείνεις όρθιος παρ’ όλα αυτά.

 

Τελευταία ταινία για φέτος «Η νύχτα των ηλιοτρόπιων», του Jorge Sanchez-Cabezudo (123’, 2006), ένα σύγχρονο ισπανο-πορτο-γαλλικό αστυνομικό με αρκετές ανατροπές γύρω από ένα μισοτελειωμένο βιασμό που οδηγεί εκ παρεξηγήσεως στο θάνατο ενός άσχετου με την υπόθεση γέροντα και τα όσα ακολουθούν από την προσπάθεια συγκάληψης του γεγονότος από τους δράστες του φόνου σε συνέργεια με ένα αστυνομικό που βρίσκει ευκαιρία να τους εκβιάσει με οικονομικά ανταλλάγματα που θα του δώσουν τη δυνατότητα να ξεφύγει από την ισπανική επαρχία στην οποία φαίνεται να ασφυκτιά.

 

Αυτό ήταν και για φέτος, 10 μέρες και νύχτες στη Θεσσαλονίκη γεμάτες εικόνες – τροφή για την καρδιά και το νου, συναντήσεις και κουβέντα με παλιούς φίλους και γνωστούς, πάρτι και νέες γνωριμίες, συζητήσεις με κάποιους από τους δημιοθργούς, μια πτήση πάνω από παλιά και νέα πράγματα, ξανακοιτάζοντας με άλλο (;) μάτι τα γνωστά, πρωταντικρίζοντας τα άγνωστα. Ένας συνολικός απολογισμός του Φεστιβάλ θα είναι το αντικείμενο ενός επόμενου post που θέλω δε θέλω αρχίζει εδώ και μέρες να συντίθεται σιγά – σιγά, ίσως αθελά μου και αυτή τη στιγμή, που έχοντας επιστρέψει πλέον στη βάση μου, ξεπακετάρω και απλώνω προγράμματα, σημειώσεις, μνήμες, βιβλία αποκόμματα εισιτηρίων, DVD, τα καθημερινά φύλλα της εφημερίδας του Φεστιβάλ «Πρώτο Πλάνο» μαζί με άλλο υλικό, ακούγοντας ταξιδιάρικη μουσική από την Κλεοπάτρα στον best radio.

Συντάκτης Αδάμ

 

Η 9η μέρα (Σάββατο 24/11) του 48ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης

    Προτελευταία μέρα και τι καλύτερο για ξεκίνημα από το Empire II του Amos Poe του οποίου παρουσιάστηκε φέτος και το από το 1976 Blank Generation σχετικά με το nu-wave στην Νέα Υόρκη. To Empire II, (180’, 2007) – εμπνευσμένο από το οκτάωρης διάρκειας Empire του Άντι Γουόρχολ – καταγράφει την σημερινή καθημερινότητα της Νέας Υόρκης από το παράθυρο ενός σπιτιού. Ονειρικές εικόνες και μουσική, σε ένα απόλυτο ρυθμό με ψαγμένα κείμενα και με επιπλέον ενδιαφέρον σημείο το μέρος που γίνεται η προβολή: πρόκειται για το Γιαχουντί Χαμάμ στα Λουλουδάδικα, ένα παλαιό, ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής κτήριο που βέβαια σε άλλες εποχές ήταν χαμάμ. Με αραδιασμένες καρέκλες, καναπέδες και τραπεζάκια στο πάτωμά του το οποίο βρίσκεται υπό του σημερινού επιπέδου της πόλης, η παρακολούθηση της ταινίας έπαιρνε άλλες διαστάσεις καθώς τα εμβληματικά κτήρια της Νέας Υόρκης όπως το Empire State Building και το Chrysler Building συμμετείχαν σε αυτή την περίεργη «συμφωνία μιας πόλης», μαζί με τους ανθρώπους, τα αυτοκίνητα, τα σύννεφα, τον αέρα, τα χρώματα. Διάλεξα έναν κατακόκκινο καναπέ και απόλαυσα αυτό το τρίωρο οπτικοακουστικό ποίημα βυθισμένος στις εικόνες, τους ήχους, τα κείμενα, τις μνήμες και τις σκέψεις που ξεπηδούσαν από την οθόνη και το μυαλό μου, ενώ δίπλα μου έμπαιναν και έβγαιναν άνθρωποι κάθε ηλικίας, άλλοι που απλώς είδαν φως και μπήκαν, άλλοι επιστρέφοντας προς το σπίτι με τα ψώνια του Σαββάτου σε πλαστικές σακούλες, άλλοι για να δουν περισσότερο το χώρο του παλιού χαμάμ με τον υπερυψωμένο θόλο και λιγότερο την ταινία και βέβαια αρκετοί που έμειναν όπως κι εγώ εκστασιασμένοι απ’ όλα αυτά που βλέπαμε να αφορούν τη ζωή της αμερικάνικης μεγαλούπολης και προβάλλονταν στην καρδιά της σαββατιάτικης φούριας της αγοράς της Θεσσαλονίκης. Η ταινία ήταν αφιερωμένη στους Μπέργκμαν και Αντονιόνι που έφυγαν με διαφορά λίγων ωρών το περασμένο καλοκαίρι.

 Συνέχεια στο Ολύμπιον με το «Ώριμο στάχυ» (101’, 2007) μια κινεζική παραγωγή του Cai Shangjun που περιγράφει τη δύσκολη πορεία της επανένωσης πατέρα – γιού μετά τη φυγή του πρώτου σε αναζήτηση μιας καλύτερης τύχης και την απώλεια της μητέρας που αντιμετώπισε μόνος του ο δεύτερος. Πολύ καλή καταγραφή της καθημερινότητας και των σχέσεων στην σημερινή αγροτική Κίνα, που παρακολουθεί την αστική ανάπτυξη που συμβαίνει γύρω της χωρίς να μπορεί καλά – καλά να την καταλάβει και βέβαια τον επαναπροσδιορισμό της οικογένειας και των διαπροσωπικών σχέσεων στο πλαίσιο αυτό.

 

 Στο Ολύμπιον και παραμείναμε για την τιμητική εκδήλωση για τον ηθοποιό Danny Glover, και την προβολή της τελευταίας ταινίας του John Sayles Honeydripper (120’, 2007) που μας μεταφέρει στην εποχή της γέννησης της νέας μουσικής της δεκαετίας του 1950, τη μεταφορά από τα γκόσπελ και τα μπλουζ στο ροκ ‘ν ρολλ, μέσα από την ιστορία ενός μαγαζιού (με όνομα τον τίτλο της ταινίας). Πολύ καλές ερμηνείες και σκηνοθεσία, σωστή απόδοση της εποχής και της καθημερινότητας των μαύρων του αμερικανικού νότου. Αποθέωση του ηθοποιού και του σκηνοθέτη από το κοινό που ξεχείλιζε την αίθουσα, τον Α’ και το Β’ εξώστη.

 

 Για τις δύο τελευταίες προβολές της μέρας μείναμε στην αίθουσα Παύλος Ζάννας. Η μία ταινία με τίτλο «Ο ληστής» (70’, 2007) αργεντίνικης παραγωγής περιγράφει το πρωϊνό του διευθυντή ενός (δημόσιου προφανώς) σχολείου που αναγκάζεται να ληστεύει τα «υψηλής περιωπής» ιδιωτικά σχολεία της πόλης του για να εξασφαλίσει τα προς το ζειν. Ένα μινιμαλιστικό σχόλιο πάνω στη σημερινή πραγματικότητα της Αργεντινής, όπως αυτή διαμορφώθηκε τα τελευταία χρόνια μετά την οικονομική κατάρρευση της χώρας. Στην προβολή ήταν παρούσα για Q & A η νεαρή συμπρωταγωνίστρια της ταινίας Barbara Lombardo η οποία μας περιέγραψε με απόλυτη ειλικρίνια την κατάσταση που αντιμετωπίζει ο μέσος αργεντίνος που συνήθως δεν ξέρει τι θα ξημερώσει η επόμενη μέρα. Σε δική μας ερώτηση για το πως σκέφτεται για όλα αυτά ένα νεαρής ηλικίας άτομο στη χώρα της και που συσχέτιζε την ταινία τους με το εξαιρετικό ντοκιμαντέρ The Take («Η Κατάληψη») της Naomi Klein που είχαμε δει στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης πριν δύο χρόνια και αφορούσε την κατάληψη και αυτοδιαχείρηση ενός εργοστασίου από τους εργαζόμενους σε αυτό, η ηθοποιός μας απάντησε ότι δυστυχώς αυτή είναι η πραγματικότητα και ότι κάθε νέος, αλλά και κάθε άνθρωπος στη χώρα της σκέφτεται καθημερινά πως θα ξεφύγει από αυτή.

 

 Τελευταία προβολή της μέρας, δεν αντισταθήκαμε στον πειρασμό και να ‘μαστε πάλι στο ντοκιμαντέρ του Grant Gee για τους Joy Division (93’, 2006) με θέμα την δημιουργία, την πορεία κα τον πρόωρο χαμό του τραγουδιστή του συγκροτήματος Ian Curtis. Άμεση σύνδεση της γέννησης του βρετανικού punk με την οικονομική και κοινωνική κατάσταση στη Βρετανία στα μέσα της δεκαετίας του 1970, ειλικρινείς και εκ βαθέων συνεντεύξεις των υπολοίπων μελών του συγκροτήματος (που στη συνέχεια συγκρότησαν τους New Order), του παραγωγού τους, ανθρώπων των ΜΜΕ και της μουσικής βιομηχανίας της εποχής με σπάνιο οπτικό υλικό και υπό τους χαρακτηριστικούς ήχους, τους στίχους και τη συγκλονιστική φωνή του Ian Curtis. Και ναι, ο Ian Curtis ήταν επιληπτικός, όπως και ο Ντοστογιέφσκι (στον οποίο άλλωστε οφείλουμε την καλύτερη περιγραφή του πως βιώνει ένας επιληπτικός μια επιληπτική κρίση), και ναι, ένας από τους αγαπημένους συγγραφείς του Ian Curtis ήταν ο Ντοστογιέφσκι τον οποίο διάβαζε μανιωδώς.

 

 

Η 8η μέρα (Παρασκευή 23/11) του 48ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης

Πως το λένε καμμιά φορά οι κριτικοί κινηματογράφου όταν γράφουν για κάποια ταινία ότι «ο σκηνοθέτης ακολουθεί μη-γραμμμική αφήγηση»; Αυτό λέω να κάνω και εγώ για την 8^η μέρα του Φεστιβάλ, καταγράφοντας όχι με αυστηρά χρονολογική σειρά, αλλά με τη σειρά έντασης των συναισθημάτων που γέννησαν όσα παρακολούθησα.

Η 8^η μέρα λοιπόν και επειδή σύμφωνα με το γνωστό άσμα την προηγούμενη – «7^η μέρα κι ο Θεός έφτιαξε και το μπαγλαμά» είχαμε πολύ μουσική. Το τι έγινε στις προβολή της ταινίας Joy Division (93’, Grant Gee, 2006) μπορείτε να το φανταστείτε αν σας πω πως οι λέξεις “sold-out” και “αδιαχώρητο” δε λένε τίποτα. Θερμή υποδοχή από το κοινό σε μια ταινία με τα «επιζώντα» μέλη του συγκροτήματος και πολύ όμορφη κουβέντα μετά. Ταινία που έρχεται να συμπληρώσει το «Control», την ιστορία του τραγουδιστή του συγκροτήματος Ian Curtis που έφυγε νωρίς, βασισμένη στο βιβλίο της κοπέλας του το οποίο βρήκα στο βιβλιοπωλείο «Παπασωτηρίου». Ο προγραμματισμός της προβολής στη σχετικά μικρή αίθουσα Παύλος Ζάννας στέρησε από πολύ κόσμο τη δυνατότητα να την δει, ευτυχώς υπάρχει επαναληπτική προβολή το Σάββατο τα μεσάνυκτα στην ίδια αίθουσα.

 

Η δεύτερη μουσική ταινία της μέρας ήταν σχετική με την παρουσίαση του πολύ παλιού δίσκου Berlin του Lou Reed. Αν και στις 01:00 τα ξημερώματα, ο κόσμος και εδώ ήταν πάρα πολύς, η διάθεση για τους περισσότερους ιδιαίτερα νοσταλγική, τα ακούσματα ότι έπρεπε για τη συγκεκριμένη ώρα στο κλείσιμο μιας μέρας που χώρεσαν πολλά.

 

Επιστρέφω τώρα στην αίθουσα Παύλος Ζάννας όπου το μεσημέρι στις 13:00 πραγματοποιήθηκε η ανοιχτή συζήτηση με θέμα «Κριτική κινηματογράφου στο internet: η περίπτωση των blogs», συζήτηση από την οποία δεν μπορούσαμε να λείπουμε. Συμμετείχαν οι Ronald Bergan, Χρήστος Μήτσης, Lisa Nesselson, Ray Pride, Ιωσήφ – «movies for the masses» – Πρωϊμάκης και Ηλίας Φραγκούλης και γύρω στα 60-70 άτομα bloggers και μη. Αρκετά ενδιαφέρουσα σχεδόν δίωρη συζήτηση όπου θίχτηκαν πολλά καίρια ζητήματα της δύναμης του μέσου, της ελευθερίας που προσφέρει, της λογοκρισίας, αλλά και της αυτολογοκρισίας σε σχέση με τα υπόλοιπα ΜΜΕ.

Για να επιστρέψω στις προβολές ταινιών, πολύ καλή η ταινία «Σκόρπια σύννεφα», (107’, 1967) η τελευταία του Mikio Naruse, έγχρωμη και με τη χαρακτηριστική ευθύτητα και καθαρότητα που χαρακτηρίζει όλες τις ταινίες του ιάπωνα δημιουργού.

Αρκετά καλή και η «Κρυφή ηλιαχτίδα», (Miryang, 142’, 2007) του νοτιοκορεάτη Lee Chang-dong καθώς και «Η μυστική ζωή των λέξεων», (112’, 2005), μια ισπανική παραγωγή της Isabel Coixet με Sarah Polley και Tim Robins στο καστ μια ιδιαίτερα αισθαντική προσέγγιση της υπό περίεργες συνθήκες γνωριμίας δύο ανθρώπων, στην επανένταξή τους στην ζωή, με το καθένα να πρέπει για τους δικούς του εντελώς ξεχωριστούς λόγους να χρειάζεται να κάνει μια καινούργια αρχή, και έμμεσες αναφορές στις γενοκτονίες του προηγούμενου αιώνα (παλαιότερες και πιό πρόσφατες).

Η 7η μέρα (Πέμπτη 22/11) του 48ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης

 

Για την 7^η μέρα του Φεστιβάλ λέω να ξεκινήσω από το τέλος και το πάρτι στο cafe-bar Θερμαϊκός, όπου έγινε πραγματικά το αδιαχώρητο. Με κανονική υποδοχή στην είσοδο και στο flying deck από καλοντυμένες και καλοντυμένους hostesses και uplifting μουσική, ότι πρέπει για να ανέβεις στο ουρανό. Ήταν από τις πτήσεις της παλαιάς εποχής, όπου επιτρέποταν το κάπνισμα και βοηθούντως και της πολυκοσμίας γρήγορα βρισκόμασταν στα σύννεφα (καπνού).

Είχε προηγηθεί η προβολή της ταινίας του Νίκου Νικολαΐδη «Θα σε δω στην κόλαση αγάπη μου», ενώ λίγο νωρίτερα είδαμε ένα από το πιό ενδιαφέροντα ντοκιμαντέρ της περσινής παραγωγής, το Strange Culture (75’, Lynn Hershman Leeson, 2006) που αναφέρεται στς απίστευτες διώξεις που υπόκεινται δύο αμερικανοί εικαστικοί καλλιτέχνες στις ΗΠΑ που σε μια προσπάθεια να ευαισθητοποιήσουν το κοινό σχετικά με τα γενετικά τροποποιημένα προϊόντα και τις γενετικά τροποποιημένες τροφές παρήγγειλαν από το διαδίκτυο κάποια ενετλώς αβλαβή για την ανθρώπινη υγεία βακτήρια τα οποία και καλλιέργησαν υπό αυστηρές επιστημονικές συνθήκες. Το αποτέλεσμα; Θεωρήθηκαν ύποπτοι βιο-τρομοκρατίας από το FBI το οποίο τους συνέλαβε και τους παρέμπεψε σε δίκη. Ένας εκ των δύο καλλιτεχνών πέθανε από καρδιακή προσβολή κατά τη διάρκεια της προανάκρισης. Το ντοκιμαντέρ καταγράφει όλη την αλλαγή που παρατηρείται στην μετά την 11 Σεπτεμβρίου εποχή των ΗΠΑ όπου όλοι είναι σχεδόν ύποπτοι για όλα, πολλά ατομικά δικαιώματα έχουν περισταλεί, η σύλληψη και η εμπλοκή σε μια μακροχρόνια δικαστική διαμάχη και μάλιστα χωρίς δικαίωμα να γνωρίζεις γιατί ακριβώς κατηγορείσαι και βάση ποιών αποδεικτικών στοιχείων, την αναίρεση του habeas corpus, κλπ.

Αρκετά καλές επιλογές αποδείχθηκαν το La influencia (84’, Pedro Aguilera, 2007) με την καταγραφή της καθημερινότητας μια μητέρας που προσπαθεί να τα βγάλει πέρα με τη δουλειά και τα δύο της παιδιά,καθώς και το υπερβατικό Stellet Licht (142’, Carlos Reygadas, 2007) που καταγράφει το τέλος μιας σχέσης ενός ζευγαριού και την «αποχώρηση» της γυναίκας.

Εξαιρετικές εντυπώσεις άφησε η ταινία «Ορφανά» (Orphans, 79’, Ry Russo-Young) με την καταγραφή της σχέσης δύο νεαρών αδελφών που μετά το θάνατο των γονιών τους κάθε μία θέλει να τραβήξει το δικό της δρόμο. Άμεση κινηματογράφηση, με χρήση ψηφιακής κάμερας που δίνει νέα πνοή στον ανεξάρτητο αμερικανικό κινηματογράφο, όπως φάνηκε και από το ντοκιμαντέρ «Το απρόβλεπτο» (The Unforeseen, 93’, Laura Dunn, 2007) σε συμπαραγωγή Τέρενς Μάλικ και Ρόμπερτ Ρέντφορντ (μάλιστα σωστά διαβάζετε) σχετικά με ένα τεράστιο οικιστικό project στο Austin του Τέξας και την περιβαλλοντική – οικολογική ευαισθητοποίηση που προκάλεσε στους κατοίκους όταν αντιλήφθηκαν τις παραμέτρους του διλήμματος ανάμεσα στην «ανάπτυξη» ή διατήρηση της ποιότητας ζωής;

Η μέρα είχε ξεκινήσει με τον καλύτερο τρόπο με ένα masterclass για το ψηφιακό σινεμά («Do it yourself» ήταν ο υπότιτλος) και την προβολή των ταινιών «Τα σκυλία γλύφουν την καρδιά μου», μια άσκηση νουάρ ύφους από τον Νίκο Τριανταφυλλίδη και την ταινία «Στη σκιά του Λέμμυ Κώσιον» του Νίκου Ζερβού και οι δύο ενταγμένες στο αφιέρωμα του φετινού Φεστιβάλ στο ελληνικό noir.

Ξημερώνει Παρασκευή και σε λίγες ώρες ξεκινά η 8^η μέρα του Φεστιβάλ, που είναι η μέρα μας (εννοώ η μέρα των απανταχού bloggers) καθώς στις 13:00 στην αίθουσα Παύλος Ζάννας υπάρχει ανοιχτή συζήτηση με θέμα «Κριτική κινηματογράφου στο internet: η περίπτωση των blogs» απ’ όπου όπως καταλαβαίνετε δεν μπορούμε να λείψουμε με τίποτα, αλλά και στις 21:30 στην αίθουσα Τόνια Μαρκετάκη είναι η προβολή της ταινίας «@thens blogs», μια σπονδυλωτή ταινία 5 νέων ελλήνων  σκηνοθετών.

Συντάκτης Αδάμ

 

Η 6η μέρα (Τετάρτη 21/11) του 48ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης

 Βρισκόμαστε πλέον στην 6^η μέρα και οι συνθήκες όσο πάνε και δυσκολεύουν. Όχι, δεν αναφέρομαι στη μείωση του επιπέδου των ταινιών (το αντίθετο), ούτε στη  συσσωρευμένη κόπωση λόγω συνεχόμενων ξενυχτιών, αλλεπάλληλων προβολών έλλειψης ύπνου και κουλτουρομπουκώματος. Ο βασικός ανασταλτικός παράγοντας είναι οι καταπληκτικές λιακάδες που συνεχίζονται από την Τρίτη μέχρι σήμερα  για 3^η μέρα. Ειδικά χθες, αλλά και σήμερα, η – σχεδόν σεπτεμβριάτικη – λιακάδα, η καθαρή ατμόσφαιρα και η καταπληκτική θέα, σε κάνει να το σκέφτεσαι δυό φορές προκειμένου να μπεις στην αίθουσα.Παρ’ όλα αυτά και το σημερινό πρόγραμμα ήταν βαρύ και περιλάμβανε αξιόλογες ταινίες.

Ξεκίνημα στις 11:00 με την «Ηλιόλουστη πολιτεία» του John Sayles (141’, 2002) που περιγράφει την έφοδο των κτηματομεσιτικών εταιρειών σε ένα παλαιό παραλιακό καταυλισμό μαύρων προκειμένου να «αναπτυχθεί». Ηθογραφία, αλλά και λεπτομερής καταγραφή της αμερικανικής επαρχίας, παλαιές – σχεδόν ξεχασμένες – ιστορίες της τοπικής μικροκοινωνίας που έρχονται στην επιφάνεια μετά από χρόνια, η αδίστακτες εταιρείες οικιστικής και τουριστικής «ανάπτυξης» από τη μιά και οι άνθρωποι με τις μνήμες, τους δεσμούς και τις οικολογικές ευαισθησίες από την άλλη, όχι όμως πάντα εντελώς ξεκαθαρισμένους ρόλους και «θέλω» (κάτι που προσθέτει στην ταινία) και τη λύση να έρχεται από το πολύ βαθύ παρελθόν.

Συνέχεια με το αφιέρωμα στον 4^ο ιάπωνα της συμμορίας Mikio Naruse (μαζί με τους Όζου, Μιζογκούτσι και Κουροσάουα) με την ταινία «Κυλώντας», με περιγραφή της κοινωνίας της εποχής μέσα από τα διαδραματιζόμενα σε ένα Οίκο με γκέισες.Εντελώς διαφορετικό κίμα στην ταινία από την Αυστραλία «Βόμβος» (Noise) του Matthew Saville (107’, 2007) μας δίνει μια σημερινή περιγραφή της εγκληματικότητας της Μελβούρνης μέσα από τα μάτια αστυνομικών, θυμάτων και θυτών.

Ακολούθησαν τα «Αστέρια» (Estrellas), των Federico Leon – Marcos Martinez (64’, 2007), ένα ενδιαφέρον ντοκιμαντέρ για τη ζωή των κατοίκων στις παραγκουπόλεις της Αργεντινής, που χρησιμοποιούνται επανειλημμένα ως κομπάρσοι μαζί με τους χώρους τους ως φυσικά ντεκόρ και αποφασίζουν ότι είναι πλέον ηθοποιοί και ότι αξίζουν καλύτερης μεταχείρισης, οπότε αρχίζουν να «συνδικαλίζονται», να γυρίζουν τις δικές τους ταινίες και να επαναπροσδιορίζονται σε σχέση με αυτό που κάνουν. 

Η καλύτερη ταινία της μέρας ακολούθησε στη συνέχεια. Προκείται για την «Παγωνιά» (Frozen), του Ινδού Shivajee Chandrabhushan (110’, 2007), γυρισμένη στο χιονισμένο ινδικό τμήμα των Ιμαλαΐων. Εκπληκτική ασπρόμαυρη φωτογραφία που αντί να μας παγώσει μας ζέστανε και κατάφερε να μαγέψει το κοινό στο Ολύμπιον, ανατολική φιλοσοφική προσέγγιση της ζωής, βαθεία νοήματα και για πρώτη ταινία του σκηνοθέτη πραγματικό επίτευγμα. Το γράφω γιατί όπως μας ανέφερε στο Q & A που ακολούθησε οι συνθήκες παραγωγής ήταν δυσμενέστατες, με θερμοκρασίες -30 ^oC, χιόνια, ισχυρούς ανέμους και παραμονή επί 5 εβδομάδες σε πολύ υψηλό υψόμετρο που σε μένα φέρνει στο μυαλό τις συνθήκες παραγωγής της ταινίας «Ιμαλάια» της Λένι Ρίφενσταλ γυρισμένη πριν πολλές δεκαετίες. 

Κλείσιμο της βραδιάς με την πρώτη ταινία της κόρης του μπαμπά της (και δεν το γράφω υποτιμητικά) Κωνσταντίνας Βούλγαρη Valse Sentimentale και το Singapore Sling του Νίκου Νικολαΐδη σε συνέχεια του αφιερώματος στο σκηνοθέτη. Το καλύτερο βέβαι το άφησα για το τέλος. Ποιό μπορεί να είναι το ιδανικό κλείσιμο μιας κινηματογραφικής μέρας; Μα τι άλλο εκτός από το πάρτι του περιοδικού ΣΙΝΕΜΑ ακριβώς τα μεσάνυχτα στον «Θερμαϊκό» με όλες τις κινηματογραφόφιλες φάτσες της πόλης και του Φεστιβάλ σε ένα μαγαζί με έναν από τους χαρακτηριστικότερους ήχους της πόλης.

συνταξη Αδάμ

«Ο Βούδας λιποθύμησε από ντροπή» της Hana Makhmalbaf στο 48ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου

Ο αγγλικός τίτλος της ταινίας είναι «Buddha collapsed out of shame», δηλαδή «ο Βούδας κατέρρευσε από ντροπή» και με ένα τέτοιο πλάνο ξεκινά η ταινία, με ένα άγαλμα του Βούδα να ανατινάζεται για να μας δείξει στη συνέχεια πλάνα από οικογένειες που ζουν σε υπόσκαφες «σπηλιές» δίπλα στα αγάλματα αυτά (ή καλύτερα στα απομεινάρια τους).

Πρόκειται για τις γνωστές από το Αφγανιστάν προερχόμενες εικόνες που βλέπαμε στην προ αμερικανικής εισβολής (2001) περίοδο της χώρας όταν βρισκόνταν υπό το καθεστώς των Ταλιμπάν. Η ταινία καταγράφει τις προσπάθειες μιας μικρής (πεντάχρονης;, εξάχρονης;) αφγανής που θέλει οπωσδήποτε να πάει στο σχολείο από την πρώτη μέρα έναρξης των μαθημάτων παρακινούμενη από το άκουσμα γειτονόπουλου που διαβάζει το μάθημα μεγαλόφωνα.

Το πως ξεκινά η οδύσσειά της για να βρει χρήματα να αγοράσει τετράδιο και μολύβι, πως κατεβαίνει στην αγορά για να πουλήσει ή να ανταλλάξει δύο ζευγάρια αυγά προκειμένου γι’ αυτό, πως όλοι αδιαφορούν για το ενδιαφέρον της για να πάει στο σχολείο και να μορφωθεί, πως αντί να την ενθαρρύνουν την αποθαρρύνουν.

Κορυφαίες σκηνές η «συλληψή» της από ομάδα νεαρών πιτσιρικάδων – λίγο μεγαλύτερών της – που παριστάνουν τους Ταλιμπάν και την αρχίζουν στην ανάκριση (γιατί δε φοράς μπούργκα; γιατί θες να πας σχολείο; δεν ξέρεις ότι η θέση της γυναίκας είναι στο σπίτι;), της σχίζουν το τετράδιο που με τόσο κόπο απέκτησε και κάνουν τα φύλλα του σαΐτες, και την οδηγούν σε θάνατο δια «λιθοβολισμού», από τον οποίο ξεφεύγει για να φτάσει τελικά μέχρι το σχολείο. Επιστρέφοντας, συλλαμβάνεται από την ίδια πιτσιρικοπαρέα που αυτή τη φορά υποδύονται τους αμερικανούς στρατιώτες και οδηγείται σε νέες περιπέτεις με το γειτονόπουλο-συμμαθητή της να της φωνάζει από μακριά “πρέπει να σε σκοτώσουν για να σ’απελευθερώσουν, πρέπει να σε σκοτώσουν για να σ’απελευθερώσουν ”.

Η αμεσότητα του παιδικού κόσμου και οι μεγάλες αλήθειες που λέγονται ωμά, συνειρμοί από το γνωστό διήγημα «Ξύλινα Σπαθιά», άμεση σχεδόν ντοκιμενταρίστικη κινηματογράφηση και ένα εύστοχο σχόλιο για την κατάσταση στο Αφγανιστάν, αλλά και σε όλο το μουσουλμανικό κόσμο από μια νεαρή ιρανή, την σκηνοθέτρια Hana Makhmalbaf, (κόρη του Μοχσέν Μαχμαλμπάφ), η οποία την εποχή που γυρίζε αυτή την ταινία ήταν ηλικίας 17 (!) ετών.

συντάκτης Αδάμ

«Το πειραματικό ζευγάρι» του William Klein στο 48ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου

Le couple temoin, 100’, παραγωγής 1975-76, δηλαδή πολύ πριν μας κατακλύσουν (έστω και ως concept) οι τηλεοπτικές εκπομπές τύπου Big Brother και τα μύρια όσα ακολούθησαν, o William Klein τοποθετεί ένα νεαρό ζευγάρι – νικητές σχετικού διαγωνισμού να εγκαθίσταται πρώτο σε ένα ημιτελές οικιστικό project στη νέα – υπό κατασκευή – πόλη με σκοπό να παραμείνει για ένα εξάμηνο και να μελετηθεί  συμπεριφορά του. Αφού το ζευγάρι ξεγυμνωθεί μπροστά στα μέλη της επιστημονικής ομάδας που πρόκειται να παρακολουθήσει τη συμπεριφορά του καθ’όλη τη διάρκεια της παραμονής του, δίνοντας γυμνοί μια συνέντευξη στη συνέχεια αρχίζει η καθημερινότητα στο νέο χώρο που ναι, σωστά μαντέψατε μεταδίδεται ζωντανά από την τηλεόραση.

Λευκοί χώροι, λευκά ρούχα,όλα αποστειρωμένα και επιστημονικά, το ζευγάρι παρακολουθείται στον ύπνο του και στον ξύπνιο του, πως κοιμάται, πως ξυπνάει, πως περνά τη μέρα του εντός του σπιτιού, πόσες ώρες βλέπει τηλεόραση, τι και πως τρώει, τι διαβάζει, τι συζητά, πως κάνει έρωτα με τα δύο μέλη του καλωδιωμένα ώστε να καταγράφονται «επιστημονικά» τα βιολογικά δεδομένα της συνουσίας, πως καυγαδίζει και τσακώνεται. Με το πρόγραμμα να περιλαμβάνει μια μέρα την εβδομάδα για κατ’ οίκον επισκέψεις απ’ όσους παρακολουθούν το «σήριαλ», με επίσκεψη (μετά δείπνου) του Υπουργού Φουτουροψυχολογίας μαζί με έναν  επιτελείο του στο οποίο περιλαμβάνονταν και ένας ειδικός από το Σικάγο (όχι, ότι εκείνη την εποχή ήταν σε άνοδο το οικονομικό μοντέλο της «Σχολής του Σικάγου» δεν είναι καθόλου σύμπτωση), με συζήτηση για το αν πρέπει να μειωθεί κατά επιπλέον 20 εκατοστά το ύψος των διαμερισμάτων, με αντίστοιχη μείωση στον αριθμό των παραθύρων, με λήψη πλαστικής προπαρασκευασμένης τροφής, και άλλα που σήμερα ίσως μας φαίνονται ευνόητα γιατί είναι μέρος της δικής μας καθημερινότητας (οποία επιτυχία του «μοντέλου»). Μνήμες από το «Αυγό του φιδιού» το Μπέργκμαν, σχολιασμός της «κοινωνίας του θεάματος» με τις ζωντανές συνδέσεις, αποξένωση και απομόνωση του ανθρώπου, το όνειρο για τη φθηνότερη απόκτηση κατοίκιας (σε αυτό αναφέρεται ο διαγωνισμός που οδήγησε το ζευγάρι στον αυτο-εγκλεισμό του), και βέβαια ο πανταχού παρόν Big Brother που έχοντας εγκαταστήσει κάμερες και μικρόφωνα παντού παρακολουθεί, καταγράφει και αναλύει τα πάντα επιστημονικά.

Η λύση του δράματος έρχεται από τη νέα (πολύ νέα) γενιά που αποφασίζει να καταλάβει το χώρο. 

συντάκτης Αδάμ

«Η στιγμή σου» του Jonas Cuaron στο 48ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου

Αρκετά ιδιόμορφη η ταινία «Ano Una» κυρίως από πλευράς φόρμας, καθώς δεν υπάρχει συνεχής – κινηματογραφική – ροή εικόνων αλλά επάλληλη προβολή φωτογραφικών στυγμιότυπων. Ο 24χρονος νεαρός Jonas Cuaron (απ’ ότι δείχνουν τα πράγματα, άξιο τέκνο του Alfonso Cuaron) καταγράφει σε μορφή φωτογραφικού ημερολογίου τη γνωριμία και την εξέλιξη της σχέσης μιας αμερικανίδας πρωτοετούς φοιτήτριας και ενός 14χρονου μεξικανού με χρήση μιας τεχνικής που φέρνει στο μυαλό την κλασική ταινία επιστημονικής φαντασίας La Jetee του Κρις Μαρκέρ. Πολύ καλή φωτογραφία, ενδιαφέρουσα αφήγηση και σενάριο που έδεναν με τις εικόνες, καλή αποτύπωση της «στιγμής» με την έννοια που αναφέρθηκε σε αυτή ο μεγάλος φωτογράφος Henri Cartier – Bresson. Προβλήθηκε στο «Ολύμπιον» και άφησε πολύ καλές εντυπώσεις στο κοινό που γέμισε την αίθουσα. Το ίδιο κοινό έκλεισε τη σημερινή 4^η μέρα του Φεστιβάλ τον καλύτερο τρόπο, δηλαδή με την νυχτερινή προβολή της ταινίας «Γλυκιά συμμορία» που προβλήθηκε στο Ολύμπιον στο πλαίσιο του αφιερώματος του Φεστιβάλ στον Νίκο Νικολαΐδη.

«Η μεταμόρφωση» του Κώστα Σφήκα στο 48ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου

Βασισμένο στο ομώνυμο διήγημα του Κάφκα, η μεταμόρφωση περιγράφει τη σταδιακή μεταμόρφωση του ανθρώπου σε απλό συλλέκτη – καταναλωτή αντικειμένων. Ταινία κινουμένων σχεδίων διάρκειας 60’, με ονειρική μουσική και αντιπαραβολή των υψηλής αισθητικής εικόνων με στίχους από την «Κόλαση» του Δάντη σε μετάφραση του ίδιου του Κώστα Σφήκα. Περίπου 30 χρόνια μετά το «Μοντέλο», ο σκηνοθέτης εξακολουθεί να παραμένει στην πρώτη γραμμή, τόσο από άποψης φόρμας,όσο και από άποψη περιεχομένου, συνδυάζοντας αβάντ-γκαρντ αισθητική προσέγγιση που περιλάμβανε αναφορές σε έργα κυβιστών και σουρεαλιστών ζωγράφων (Πικάσο, Γκόρτζ, Ντε Κίρικο, κ.α.), μαζί με πανανθρώπινα μηνύματα.  Προλογίζοντας την ταινία του που προβλήθηκε στο Ολύμπιον αναφέρθηκε στη στενή σχέση της με τα βασικά στοιχεία της μαρξικής σκέψης όπως αυτά παρουσιάζονται στο «Κεφάλαιο» και την αλλοτρίωση της ανθρώπινης ψυχής και των ανθρωπίνων σχέσεων από την αγορά, το ανταλλάξιμο εμπόρευμα, το χρήμα και την υπεραξία. Μοναδική παραφωνία στην όλη εκδήλωση, η μετάφραση του «Κεφαλαίου» του Μάρξ ως «The Chapter» (!!!) από τη μεταφράστρια του Φεστιβάλ από τα ελληνικά στα αγγλικά. Προσθέτω ότι είναι η δεύτερη φορά που παρακολούθησα προβολή της συγκεκριμένης ταινίας, καθώς είχε προβληθεί σε πρεμιέρα στην τελετή λήξης του 1^ου DigitalWave στο πλαίσιο του περσινού Φεστιβάλ, αλλά επεδίωξα να την δώ περισσότερο για να έχω την ευκαιρία να συνομιλήσω με το δημιουργό της. Η ευκαιρία όντως μας δόθηκε και έτσι βρεθήκαμε μαζί με τον Κώστα Σφήκα να συζητάμε στον Εξώστη του «Ολύμπιον» για αρκετή ώρα, όπου είχα την δυνατότητα να τον ακούω να μου αναλύσει με ξεχωριστό βάθος σκέψης και γνώσεων (πνευματικών αλλά κυρίως βιωματικών) σχεδόν το σύνολο του έργου του, με αναφορές από τον Φάουστ μέχρι την “πολιτιστική επανάσταση” του Μάο και τις συσχετίσεις με τη σημερινή πολιτική και οικονομική κατάσταση στην εποχή της παγκοσμιοποίησης. Η «είδηση» είναι  ότι στα μέσα του επόμενου έτους μάλλον θα έχει ολοκληρωθεί η μεταφορά του συνόλου του έργου του σε ψηφιακή μορφή και DVD, οπότε θα καταστεί εύκολότερη η εξεύρεση και απόκτηση του υλικού αυτού απ’ όσους ενδιαφέρονται. Μιλήσαμε επίσης και για τα μελλοντικά του σχέδια, αλλά αυτά ίσως αποτελέσουν υλικό για μελλοντικό post.

Συντάκτης Αδάμ

Η σχέση Λογοτεχνίας – Κινηματογράφου: ανοιχτή συζήτηση στο 48ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης

 

Η 4^η μέρα του Φεστιβάλ ξεκίνησε με μια ημερίδα στην αίθουσα Παύλος Ζάννας για τα Κινηματογραφικά Αρχεία και την αξιοποίησή τους ως φορέων πολιτιστικής κληρονομίας, ενώ στο καφέ του Φεστιβάλ στο Λιμάνι πραγματοποιήθηκε η εκδήλωση του ΕΚΕΒΙ σχετικά με τη απονομή βραβείων για τη μεταγραφή λογοτεχνικών κειμένων σε κινηματογραφικά σενάρια.

Την εκδήλωση ακολούθησε ανοιχτή συζήτηση για τη σχέση λογοτεχνίας – κινηματογράφου με εισηγητές τους Βαγγέλη Ραπτόπουλο, Μένη Κουμανταρέα, Πέτρο Τατσόπουλο και Νίκο Γκατζογιάννη. Όλοι κατέθεσαν τις εμπειρίες τους, είτε ως συγγραφείς των οποίων λογοτεχνικά έργα μεταφέρθηκαν στον κινηματογράφο (για παράδειγμα το βιβλίο «Η καρδία του κτήνους» του Τατσόπουλου και το βιβλίο «Ο εργένης» του Ραπτόπουλου), αλλά και ως σεναριογράφοι (είτε του κινηματογράφου, είτε της τηλεόρασης).

Η πιο αιρετική άποψη ήταν αυτή του Τατσόπουλου ο οποίος υποστήριζε ότι ένα καλό λογοτεχνικό κείμενο είναι αδύνατον να βρει εξίσου καλή κινηματογραφική μεταφορά και ανέφερε ως χαρακτηριστικά παραδείγματα «Το όνομα του ρόδου» του Έκο και το «Η αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι» του Κούντερα. Έχει τύχει να ακούσω και παλιότερα τον Τατσόπουλο να αναπτύσσει αυτή την άποψη την οποία βασίζει στο ότι τα δύο μέσα (ή καλύτερα οι δύο μορφές Τέχνης, η Λογοτεχνία και ο Κινηματογράφος) είναι περίπου ασύμβατα εκ κατασκευής. Αυτό που είναι καλό και πλεονέκτημα για το ένα είναι (περίπου) μειονέκτημα για το άλλο. Με άλλα λόγια σύμφωνα με τον Τατσόπουλο, η «λογοτεχνικότητα» ενός κειμένου είναι η ιδιότητα που μπορεί να το κάνει αριστούργημα, αλλά ταυτόχρονα, αυτή ακριβώς η ιδιότητα είναι που το κάνει αντι-κινηματογραφικό. Στη συζήτηση με το κοινό που ακολούθησε, υπήρξε ουσιαστική παρέμβαση του Αχιλλέα Κυριακίδη που μίλησε με την τριπλή του ιδιότητα, ως συγγραφέας, μεταφραστής, αλλά και σκηνοθέτης και ανέφερε το μπορχεσιανό σύμπαν ως παράδειγμα αντι-κινηματογραφικού λογοτεχνικού έργου.

Οι τοποθετήσεις των υπολοίπων έδειξαν να συγκλίνουν στο ότι ίσως τα μικρά διηγήματα να είναι αυτά που αποτελούν τη βάση για καλά σενάρια (ο Γκατζογιάννης μάλιστα έφτασε στο σημείο να υποστηρίξει ότι η αποδελτίωση διαφόρων ειδήσεων από τις εφημερίδες και τα περιοδικά είναι εξίσου καλή πηγή σεναρίων).

συντάκτης Αδάμ